Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanmakta olan Türkiye Dış Borç İstatistikleri 12 Mart 2026 tarihi prestijiyle TCMB tarafından yayımlanmaya başlandı. Ayrıyeten, yerleşiklik aslının Ödemeler İstikrarı İstatistikleri’ne yansıtılması çalışmaları kapsamında menkul değer faiz masraflarının derlenmesinde de yeni mikro data kaynakları devreye alındı. TCMB’nin internet sitesindeki Merkezin Güncesi blog yazısında uzmanlar Türkiye Dış Borç ve Ödemeler İstikrarı İstatistikleri’nde yapılan güncellemelerin metodolojik desteklerini ve tesirlerini ele aldı.
Dış borç istatistiklerinde yapılan uygulama değişikliği ve etkileri
Dış Borç İstatistikleri’ne ait metodolojik standartlar, Memleketler arası Para Fonu’nun (IMF) Dış Borç İstatistikleri El Kitabı’na nazaran düzenleniyor. Buna nazaran, borçlanma senetlerinde alacaklının yerleşikliğinin tespitinde borçlanma senedinin ihraç edildiği ülkenin değil, ilgili menkul değeri hâlihazırda elinde bulunduranın yerleşikliğinin temel alınması gerekiyor. Örneğin, Genel Hükûmet tarafından ihraç edilen bir iç borçlanma senedi yurt dışı yerleşikler tarafından satın alınıyorsa, buna ait kaydın iç borç değil dış borç olarak kaydedilmesi gerekiyor. Emsal halde, yurt dışında ihraç edilen bir borçlanma senedi yurt içi yerleşiklerce satın alınıyorsa dış borç değil iç borç olarak sınıflanıyor.
HMB tarafından yayımlanan Türkiye Dış Borç İstatistikleri’nde ise borçlanma araçlarının sınıflandırılmasında ihraç yeri temel alınmakta; yurt içi borçlanma araçları iç borç, yurt dışı borçlanma araçlarının tamamı ise dış borç kapsamında izlenmekteydi. Uygulama değişikliği ile menkul değerler ihraç yeri bazlı sınıflandırma yerine, elinde bulunduranın yerleşikliği temel alınarak; değerleme ise nominal meblağlar yerine piyasa kıymetleri kullanılarak güncellendi. Böylece, Dış Borç İstatistikleri hâlihazırda birebir standartla yayımlanan Memleketler arası Yatırım Durumu (UYP) İstatistikleri ile de tam uyumlu hâle geldi.
Dış Borç İstatistikleri yeni uygulama ile 2005 yılına kadar geriye dönük olarak güncellendi. Güncellemenin dış borç stokuna tesiri 2025 yılı üçüncü çeyreği prestijiyle yaklaşık 65 milyar ABD doları fiyatında aşağı taraflı olup, dış borcun Gayrisafi Yurt İçi Hâsıla’ya oranı yüzde 36,7’den yüzde 32,5’e geriliyor. Eski yola nazaran derlenen dış borç serisi ile karşılaştırıldığında, metodoloji uyumlaştırması dış borç stokunu 2005-2016 devrinde yükseltirken, 2017 yılı sonrası periyotta aşağı taraflı etkiliyor.
2017 yılı öncesinde eski dış borç serisinin yeni serinin altında kalmasında, ilgili devirde yurt içi borçlanma senetlerinde yabancı sahipliğinin yüksek olması tesirli oluyor. 2017 yılı sonrası ise iç borçlanma senetlerinde yabancı sahiplik oranının gerilemesi ve yurt içi yerleşiklerin elinde tuttuğu yurt dışı borçlanma senedi meblağının yükselmesiyle yeni seri eski seriye nazaran düşük seviyede seyrediyor.
Ödemeler istikrarı birincil gelir istikrarı altındaki portföy yatırımları faiz sarfiyatları hesaplamasında usul değişikliği ve tesirleri
TCMB, borçlanma senetlerinde yerleşiklik temelinin Ödemeler İstikrarı İstatistikleri’ne yansıtılması için Birincil Gelir İstikrarı altındaki “Gider” kalemini oluşturan menkul değer yükümlüklerinden doğan faiz masraflarının derlenmesinde de data kaynaklarında değişikliğe gitti.
İdari kayıtlara dayalı mikro dataların istatistiki data derleme süreçlerine entegrasyonu kapsamında, TCMB daha evvel bankalardan toplulaştırılmış olarak takip ettiği borçlanma araçlarına ödenen faizler için direkt menkul değer bazlı bir hesaplama sistemine geçti. Yeni prosedürde, TCMB bünyesindeki menkul değer sahipliği bilgisi ve Genel Hükûmetin yurt içi ihraçlarına ödenen faiz dataları ile Merkezi Kayıt Kuruluşundan (MKK) alınan menkul değerlerin faiz tipi, faiz oranı ve kupon sıklığı bilgileri ISIN kodu bazında bir ortaya getiriliyor. Böylece, yurt dışı yerleşiklere yapılan faiz ödemeleri, her bir menkul değer özelinde ve periyot bazında çok daha hassas bir formda ayrıştırılarak data kalitesi artırılıyor.
Bu sistem değişikliği ile, 2020 yılı eylül ayından başlamak üzere Ödemeler İstikrarı İstatistikleri Birincil Gelir İstikrarı altında “Portföy Yatırımları/Gider” kalemi, toplamda 8.922 milyon ABD doları üst istikametli güncellendi (Tablo 1). Buna paralel olarak, kelam konusu periyotta Cari Süreçler İstikrarı ve Net Kusur ve Noksan kalemi de tıpkı meblağda geçmişe dönük olarak güncellendi. Böylece, 2025 yılında cari süreçler açığının Gayrisafi Yurt İçi Hâsılaya oranı yüzde 1,9 düzeyinde gerçekleşti.
Sonuç olarak, Dış Borç ve Ödemeler İstikrarı İstatistikleri’nde yapılan güncellemeler ile milletlerarası metodolojiye uygun, karşılaştırılabilir datalar elde edilerek dış yükümlülüklere ait istatistikler ortasındaki farklılıklar ortadan kalkıyor. Ayrıyeten, ödemeler istikrarında portföy yatırımları kaynaklı faiz masraflarının hesaplanmasında kullanılan mikro data odaklı yeni yaklaşım, Türkiye’nin dış yükümlülüklerinin maliyetinin memleketler arası standartlarla tam uyumlu hesaplanmasına imkan sağlıyor.
