Nurdoğan A. ERGÜN
nurdogan.arslan@dunya.com
Dünya genelinde artan savaş tansiyonları ve lojistik maliyetler, tedarik zincirini yine kırma eğilimine sokarken, Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği (TASD) Başkanı Berke İçten, “Türkiye ayakkabı kesim ü için tarihi bir üretim fırsatı doğuyor” dedi. Lakin Berke İçten, şu uyarıyı yaptı: “Maliyetler düşürülmezse, kapımıza gelen küresel markaları Mısır ve Bangladeş’e kaptırabiliriz.” Dünyanın pandemi döneminde yaşanan tedarik bozulmasının bir benzerinin eşiğinde olduğunu söyleyen İçten, Uzak Doğu’dan sevkiyatın zorlaşacağı bir döneme girildiğine dikkat çekti. İçten’e nazaran, petrol fiyatlarındaki artışın lojistiği pahalı hale getirmesi, Avrupalı ve ABD’li dev markaların rotasını yine “yakın tedarik” merkezi olan Türkiye’ye çevirmesini sağlıyor. İçten, bu nedenle “Bizim her türlü hammadde ve yarı mamule erişimimizin önündeki bütün mahzurların kaldırılması lazım. Yan sanayi eserlerinde vergiler kalkarsa ayakkabı maliyeti de en az yüzde 25 ucuzlar” yorumunu yaptı. Dünya markalarının Türkiye’de üretim kapasitesini artırmak istediğini fakat yüksek hammadde maliyetleri nedeniyle tereddüt yaşadığını anlatan İçten, bu markaların daha fazla yatırım için yan sanayide vergi sorunun çözülmesini beklediğini kaydetti.
“Üretim tesisleri ‘hayalet şehre’ dönmesin”
Türkiye’nin ayakkabı üretiminde güçlü bir altyapıya, bilgi birikimine, kaliteye ve tasarım gücüne sahip olduğunu söyleyen İçten, şöyle devam etti: “2022’de yıllık 580 milyon çiftle Avrupa’nın en büyük üretim kapasitesine sahiptik ve yaklaşık 350 bin insanımıza istihdam sağlıyorduk. Birebir yıl, 377 milyon çift ayakkabı ihraç ederek ülkemize 1.3 milyar dolar döviz kazandırdık. Fakat enflasyonla mücadele kapsamında uygulanan ‘düşük kur yüksek faiz’ siyaseti rekabetçiliğimizi büyük ölçüde zayıflattı. Öbür taraftan hammadde ve yan sanayi gereçlerinin ithalatında yüzde 150’ye varan gümrük vergisi ve personellik maliyetleri nedeniyle fiyat tutturamadığımız için pazar kayıpları yaşadık. 2022’de 377 milyon çift olan ihracatımız, 2025’te 187 milyon ikili geriledi. Bu sonuç, üç yılda adet bazında ihracatta yaklaşık yüzde 50’lik kayıp manasına geliyor. Birebir dönemde bedel bazında ihracatımız 1.3 milyar dolardan 1 milyar dolara geriledi.” İhracattaki bu sert düşüşün üretim tesislerinde “hayalet şehre” dönme riskini beraberinde getirdiğini vurgulayan İçten, “İthalat tedbirleri işe yarıyor fakat ihracatı ayağa kaldıracak rekabetçi kur ve maliyet yapısına hemen ihtiyaç var” iletisini verdi.
İthalat Çin’den düştü, Mısır’dan arttı
E-ticaret kanalıyla yurtdışından yapılan alışverişlerde 30 euro hududunun kaldırılmasıyla ilgili de yorum yapan İçten, şunları söyledi: “Ticaret Bakanlığımız 2025’in başından itibaren dalın elini rahatlatmak için çeşitli düzenlemelere imza attı. Bu kapsamda ayakkabı ithalatına uygulanan ek gümrük vergisi 2025’in başında yüzde 30’dan yüzde 40’a çıkarıldı. Ekim ayında posta ve hızlı kargo nakliyeciliği yoluyla ayakkabı ithalatı kısıtlandı. Bu iki tedbir, süratli bir artış trendine giren ayakkabı ithalatını frenledi. 2025’te adet bazında ithalatımız 76 milyon ikili bedel olarak ithalat da 1 milyar 680 milyon dolara geriledi. Ocak ayında adet bazında ithalatımız yüzde 9,4 düşüşle 9 milyon 86 bine geriledi. Yüzde 41,3 azalan kıymet bazında ithalat ise 117 milyon dolar oldu. Yılın birinci ayında değer bazında Çin’den ithalatta yüzde 48,9, Vietnam’dan ithalatta yüzde 42,5’lik düşüş oldu.” Ocak ayında Mısır’dan yapılan ithalatta ise astronomik bir artış dikkat çekti. Öte yandan “çakma” ayakkabı satışlarının hala devam ettiğini söyleyen İçten, yıllık 1 milyar dolarlık vergi kaybına işaret etti.
Savaş yüzünden hammadde krizi kapıda!
Savaş ortamının hammadde maliyetlerini direkt etkilediği, bilhassa petrole dayalı olan taban ve yapay deri firmalarının fiyatlarını yüzde 20-30 oranında artırdığını açıklayan Berke İçten, bu durumun tedarikçilerde “fiyat almadan sipariş kabul etmeme” devri başlattığını belirtti. Türkiye’de üretilmeyen hammaddeler üzerindeki vergilerin, Türk üreticisini Uzak Doğulu rakipleri karşısında dezavantajlı duruma düşürdüğünü lisana getiren İçten, “Bir spor ayakkabı gerecinin Çin’den tedarik edilmesi ile Türkiye’den tedarik edilmesi ortasında yalnızca hammadde bazında yüzde 25’lik bir maliyet farkı oluşuyor. Çinli üreticinin 6 dolara aldığı bir malzemeyi, Türk üretici vergiler nedeniyle 12-13 dolara mal edebiliyor. Bilhassa spor ayakkabı tarafında yan sanayi eksik kalıyor” dedi.
AYMOD, 20 bin profesyonel alıcıyı ağırlayacak
Ayakkabı dalı, tüm aksiliklere karşın yeni pazar arayışlarına ve yeni alıcılarla buluşmaya devam ediyor. “Bu kapsamda 25 Mart’ta Memleketler arası AYMOD Ayakkabı Moda Fuarı’nın açılışını gerçekleştireceğiz” diyen Berke İçten, AYMOD’a 24’ü yabancı 200’ü aşkın firmanın katılacağını, fuarı 5 bini yabancı yaklaşık 20 bin profesyonelin ziyaret edeceğini belirtti. Fuar kapsamında Ticaret Bakanlığı’nın dayanağıyla VIP alım heyeti programı da düzenlenecek.
