İran’daki savaş, ekonomistlerin “kara kuğu” olayı olarak isimlendirdiği, öngörülemeyen ve yıkıcı bir şoku ortaya çıkardı. Orta Doğu’yu bir defa daha kan gölüne çeviren savaş, ekonomik sarsıntının de tetikleyicisi olurken pek çok ülke kritik bir dönüm noktası manasına geliyor.

Savaşın 3. haftasında İsrail, dünyanın en büyük doğal gaz alanlarından İran’ın Güney Pars tesisine taarruz düzenlerken Tahran idaresi de karşılık olarak Katar’daki dev LNG merkezini vurdu. Kritik tesislerin gaye alındığı karşılıklı hücumların arından piyasalardaki güç şoku şiddetlendi.

Yükselen tabiat lgaz fiyatları, hükümetleri güç kullanımını kısıtlamaya yöneltirken Pakistan’da okullar iki hafta tatil edildi. Hindistan, üreticiler için doğal gaz tedarikini sonlandırdı, doğal gazla çalışan krematoryumlar faaliyetlerini askıya aldı.

İsrail ile birlikte savaşı başlatan ABD’nin ise petrol ve doğal gaz üretimi sayesinde ateş sınırından en az ziyanla çıkacak ülke olacağı bedellendiriliyor. Ekonomisltere nazaran ABD için risk savaş uzun sürerse ortaya çıkacak ve dünyanın en büyük iktisadı sakinliğe girecek. Bu sakinlik Asya ülkelerine de yansıyacak.

Asya’da gerilim artıyor

Güney Kore geçen hafta 30 yıl sonra birinci kere toptan yakıt fiyatlarına tavan fiyat uygulaması getirdi. Pakistan, bütçeyi dengelemek için okulları kapatmanın yanı sıra birtakım devlet memurlarının maaşlarında kesintiye gitti. Tayland birtakım yetkililere meskenden çalışma buyruğu verirken, Filipinler dört günlük çalışma haftası uygulamasına geçti. Bangladeş’te ise hükümetin yakıt alımlarına getirdiği tavan fiyatı nedeniyle motosiklet şoförleri depolarını doldurmak için saatlerce kuyrukta bekledi.

Araştırma şirketi Wood Mackenzie’nin belirttiğine nazaran, Bangladeş genelinde, giysi üreticileri de dahil olmak üzere, yaygın doğal gaz kısıtlamaları uygulanıyor ve bu durum kıymetli üretim kesintilerine yol açıyor.

Çin avantajlı

Asya’nın en büyük iktisadı olan Çin, İran petrolünün en büyük alıcısı olmasına ve ham petrol ithalatının yaklaşık yarısının Hürmüz Boğazı’ndan geçmesine karşın, komşularına nazaran daha izole. Capital Economics’in Çin sorumlusu Julian Evans-Pritchard’a nazaran bunun en önemli nedeni de ülkenin güç gereksiniminin büyük kısmının kömürden karşılanması. Fakat Çin, elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerjiyideki dönüşümle, petrole bağımlılığı azalttı.

Evans-Pritchard, Pekin’in 120 günlük gereksinime yetecek kadar büyük ham petrol rezervlerine sahip olduğunu bu faktörlerin, rakiplerinin artan üretim maliyetlerinden etkilenmesiyle birlikte, Çinli üreticilere global ticarette avantaj sağladığını söyledi.

Avrupa’da şok üstüne şok

Avrupalılar da Asya ülkeleri üzere güç şokundan makûs etkilendi. Rusya’nın dört yıl evvel Ukrayna’yı işgal etmesinin akabinde, Avrupa hükümetleri Rus gücünden uzaklaşarak kaynaklarını çeşitlendirmeye yönelmiş bu değişimde kazanan Körfez ülkeleri olmuştu.

Ancak tek kaynağın da savaş tehdidiyle sınanması AB’de doğal gaz fiyatlarını artırdı. Savaş başladığından bu yana Avrupa’da doğal gaz fiyatları neredeyse iki katına çıktı. Avrupa’ya giden en az 11 gaz tankeri rotasını Asya’ya kırarken, alıcılar da Avrupalı ​​rakiplerini geride bıraktı. Fiyatlar her geçen gün artarken ekonomistler ocak ayıda yüzde 2 düzeyinde olan enflasyonun, bir puanın üzerinde artabileceğini büyümenin de yarım puan kadar azalabileceğini öngörüyor.

Benzin fiyatları da son bir ayda yüzde 30’dan fazla artarak 2,92 dolardan 3,88 dolara yükseldi. Artış tüketiciler üzerinde ekonomik baskı oluştururken ABD Başkanı Donald Trump ve Cumhuriyetçiler açısından da siyasi risk doğuruyor. Buna rağmen ekonomistler, güç şokunun tek başına ABD iktisadını resesyona sürüklemeye yetmeyeceğini, sakinlik ihtimali artsa da daha geniş çaplı olumsuz şartların şimdi oluşmadığını belirtiyor.