Almanya merkezli Deutsche Bank, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonlarının, petrol ticaretinde doların baskın rolünü sorgulatan bir gelişme olduğunu kıymetlendirdi. Banka, sürecin uzun vadede alternatif ödeme sistemlerinin önünü açabileceğine dikkat çekti.
Bankanın stratejistlerinden Mallika Sachdeva, yaşanan tansiyonun “petro-dolar” sisteminin zayıflamasına yol açabileceğini belirterek, “Bu çatışma, petro-yuan olarak isimlendirilen sürecin ortaya çıkmasına taban hazırlayabilir” sözlerini kullandı.
Yuan ile petrol ticareti iddiası
Sachdeva, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere, petrol ödemelerinin yuan cinsinden yapılması kaidesiyle geçiş müsaadesi verdiğine yönelik haberlere işaret etti. Bu çeşit uygulamaların yaygınlaşması halinde, güç ticaretinde dolar dışı para ünitelerinin daha fazla kullanılabileceği bedellendiriliyor.
Küresel finans sistemi etkilenebilir
Deutsche Bank raporunda, petrol dolar sisteminde yaşanabilecek bir dönüşümün sırf güç piyasalarıyla sonlu kalmayacağı vurgulandı. Mümkün değişimlerin, global ticarette dolar kullanımını ve doların rezerv para statüsünü de etkileyebileceği söz edildi.
Aynı raporda, Çin’in yuanın memleketler arası pozisyonunu güçlendirmek gayesiyle son periyotta daha faal siyasetler izlediği belirtildi.
Petro-dolar sistemi nasıl kuruldu?
Petro-dolar sistemi, 1970’li yıllarda Suudi Arabistan’ın petrol fiyatlamasını ABD doları üzerinden yapmayı kabul etmesiyle oluşturuldu. Bu süreçte elde edilen gelirlerin dolar varlıklarında kıymetlendirilmesi ve ABD’nin güvenlik garantileri, sistemin temelini oluşturdu.
Dengeler değişiyor: Çin tesiri büyüyor
Güncel bilgilere nazaran, Suudi Arabistan’ın Çin’e yaptığı petrol satışları ABD’ye kıyasla yaklaşık dört kat daha yüksek düzeye ulaştı. Körfez ülkelerinin de dolar dışı ödeme sistemlerine yönelik çeşitli adımlar attığı biliniyor.
Askeri tansiyon petrol fiyatlarını sıçrattı
Bölgede artan askeri tansiyon güç arzını da direkt etkiledi. ABD ve İsrail’in hücumlarının akabinde İran, Orta Doğu’daki ABD maksatlarına karşılık verdi. Kimi güç tesisleri ziyan görürken, Tahran idaresi Hürmüz Boğazı’nda abluka uygulamasına geçti.
Bu gelişmeler petrol fiyatlarında sert yükselişe neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı, birkaç yıl ortadan sonra birinci defa 100 doların üzerine çıktı. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın saldırıların sonlandırılacağı tarafındaki açıklaması sonrası fiyatlar tekrar 100 doların altına geriledi.
