Pek çok ülkede çifçiler ekim-dikim dönemine hazırlanırken üre ve azot eserlerinin kritik ihracatçısı pozisyonundaki Orta Doğu’da patlak veren savaş gübrede önemli tedarik krizine ve rekor fiyat artışlarına yol açtı.

Gübre fiyatlarında rekor artış

Gübre vadeli süreçleri, petrol ve altın üzere emtialara kıyasla daha düşük süreç hacmine sahip olduğu için fiyatlarda dalgalanma daha sert yaşanırken savaş öncesinde 400-490 dolar civarında seyreden azotlu gübre savaş sonrası 700 dolara kadar yükseldi.

Oxford Economics’in dün yayınladığı notta da savaşın başlamasından bu yana ürede yüzde 50, amonyakta yüzde 20 fiyat artışları yaşandığı belirtildi. Potasyumlu ve kükürtlü gübre fiyatlarında da önemli artışlar kaydedildi.

Küresel tedarikçilerin büyük kısmı Hürmüz’deki tıkanma nedeniyle hareket edemezken, azot bazlı gübrelerin en değerli üreticisi ve en büyük ihracatçılarından İran ise savaşın merkezinde. Tedarik zincirindeki bu kırılmanın ise evvel tarımı akabinde besin bölümünü vuracağı telaşları artıyor.

‘Azosuz tarım olmaz’

Ninety One’da Global Doğal Kaynaklar yöneticisi Dawid Heyl, bilhassa azotsuz tarımın mümkün olmadığını belirterek azot gübresinin bir dönem bile atlanamayacağını tabir ediyor.

Durumun daha berbata gideceğinden kaygı duyan Heyl, “Bu durum birçok coğrafyada mısır, arpa, buğday üzere temel mahsullerde ziraî verimliliği derinden etkileyebilir” dedi, son 4 haftada gübre vadeli süreçlerinde çift haneli fiyat artışı görüldüğünü belirtti.

Argus’un global gübre fiyatlandırma sorumlusu Sarah Marlow da krizin, Rusya-Ukrayna savaşından daha büyük bir tesirle gübre ticaretini etkileyeceği konusunda hemfikir olduğunu belirterek, “Küresel kükürt ticaretinin neredeyse yüzde 50′si o bölgeden geliyor. Üre için bu oran yaklaşık üçte bir, amonyak için ise yüzde 25 civarında. Bu büyük bir kapasite ve birden fazla üreticiyi etkiliyor” dedi.

Tarımda yüzde 5’lik düşüşün bedeli besin enflasyonu

Tarımı vuran gübre krizinin bir sonraki adımda temel besin hususlarının fiyatlarına da yansıyacağı belirtiliyor. Ziraî randımanda yüzde 5’lik düşüşün bile besin enflasyonunu körükleyeceğini belirten analistler gelişmekte olan ülkelerin bu krizden daha derin etkileneceğini belirtiyor.

Özellikle tahıl ithalatına bağımlı Afrika ülkeleri ile hem gübre ithal eden hem de üretimde doğal gaza bağımlı olan Hindistan yüksek risk altında. Fakat krizin yalnızca bu bölgelerle hudutlu kalmayacağı ABD’de de gübre muhtaçlığının yaklaşık üçte birini ithal eden çiftçiler açısından maliyetlerin artacağı iddia ediliyor.