Orta Doğu’yu kasıp kavuran savaş petrol fiyatlarını üst çekerken dolarda sert dalgalanmalara yol açtı. ABD ise Hürmüz Boğazı için koalisyon arayışında yalnız kaldı.
Küresel güç istikrarlarının süratle değiştiği bir periyotta, usta iktisatçı Dr. Mahfi Eğilmez de ferdî blogunda yayımladığı tahlilinde, sadece ABD’nin global liderliğinin değil, birebir vakitte doların hakimiyetinin ve kapitalist sistemin geleceğinin de esaslı bir dönüşüm sürecine girdiğini ortaya koydu.
Eğilmez, Çin’in yükselişi, jeopolitik kırılmalar ve finansal sistemde oluşan çatlaklar üzerinden çok kutuplu yeni bir dünya nizamının şekillendiğine dikkat çekerken mevcut ekonomik yapının yerini daha modüllü, rekabetçi ve ‘melez kapitalist’ bir modele bıraktığını söz etti. Yeni tertipte dijital feodalime dikkat çeken Mahfi Hoca, “Bu yeni feodal tertibin feodalleri şirketler olurken yeni serfleri de bilgiyi sağlayan üreticiler ve tüketiciler olacak” dedi.
Çin’in yükselişi ve iki kutuplu denge
Dr. Mahfi Eğilmez’e göre, uzun yıllar ABD liderliğinde şekillenen tek kutuplu dünya tertibi artık sürdürülebilirliğini kaybediyor. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının akabinde güçlenen bu yapı, Çin’in yükselişiyle birlikte yerini tekrar iki kutuplu bir istikrara bırakırken, bilhassa Trump devri ve ABD-İsrail-İran Savaşı ABD’nin global rolünü zayıflatıyor.
Eğilmez, ABD‘nin hala güçlü olduğunu lakin artık tek belirleyici aktör olmadığını vurgularken, Çin‘in ise ekonomik araçlarla sistemin kurucu güçlerinden biri haline geldiğini belirtiyor. Bu güç çabasının merkezinde ise askeri güçten fazla ‘para’ yer alıyor. İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan nizamda doların sistemin temel taşı olduğunu hatırlatan Mahfi Hoca, alternatif ödeme sistemleri ve mahallî para arayışlarının artmasıyla bu yapıda önemli çatlaklar oluştuğunu ve doların global hakimiyetinin zayıflamaya başladığını söz ediyor.
Dr. Eğilmez “Kapitalizmin ve Doların Geleceği” başlıklı yazısının devamında şu tabirlere yer veriyor:
“Dünya artık tek bir finansal merkeze bağımlı olmaktan çekiniyor. Önümüzdeki periyotta Batı’nın kendi sistemi, Doğu’nun ise kendi ödeme ağlarıyla ilerlediği daha modüllü bir yapı hükümran olacak üzere görünüyor.
Bu değişim sırf güç istikrarlarını değil, kapitalizmin tabiatını da dönüştürecek. Finansal krizlerden sermaye akımlarına kadar pek çok kavram yine tanımlanacak. Tahminen de daha bölgesel, daha rekabetçi ve alışılmışın dışında modellerin bir ortada var olduğu bir “melez kapitalizm” periyoduna giriyoruz.
Daha da değerlisi, güç artık yalnızca devletler ortasında paylaşılmıyor. Büyük teknoloji şirketleri, datayı denetim ederek yeni bir iktidar alanı kuruyor. Bu gidişat, toprağa dayalı eski feodal sistem üzere bu defa dataya dayalı yeni bir “dijital feodalizmin” ortaya çıkabileceğini düşündürüyor. Bu yeni feodal nizamın feodalleri şirketler olurken yeni serfleri de datayı sağlayan üreticiler ve tüketiciler olacak.
Sonuç olarak problem sırf ABD’nin ya da doların zayıflaması değil. Asıl kırılma, tek merkezli üstün paralı dünya fikrinin çözülmesidir. Çok merkezli yeni nizamda dolar büyük olasılıkla mutlak üstünlükten eşitler ortasında birinci pozisyonuna geçecek. Asıl soru, bu yeni sistemin ne vakit kurulacağı değil, bu dijital ve çok kutuplu ormanda yolumuzu nasıl bulacağımız.”
