Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), İran merkezli tansiyonların global güç piyasalarında yarattığı sarsıntıya karşı dikkat çeken bir ikazda bulundu. Ajans, petrol piyasasında yaşanan arz şokunun tarihi boyutlara ulaştığını belirterek sırf üretim artırmanın kâfi olmayacağını açıkladı.
Petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkmasıyla birlikte, krizin direkt tüketici davranışlarıyla da yönetilmesi gerektiği vurgulandı.
Evden çalışma ve daha az tüketim çağrısı
IEA, güç talebini azaltmak için kişisel seviyede alınabilecek tedbirleri sıraladı. Buna nazaran;
- Evden çalışma yaygınlaştırılmalı
- Uçuşlar azaltılmalı
- Araçlar daha düşük süratte kullanılmalı
- Araç paylaşımı teşvik edilmeli
- Elektrikli pişirme sistemlerine geçilmeli
IEA, bu adımların güç güvenliğini artırarak tüketiciler üzerindeki mali baskıyı azaltabileceğini belirtti.
Hürmüz Boğazı krizin merkezinde
Küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmeler krizin boyutunu büyüttü. İran’ın petrol tankerlerine yönelik atakları nedeniyle bu kritik geçiş çizgisi fiilen kapanırken, bölgedeki güç akışı önemli halde sekteye uğradı.
Ayrıca İran’ın Katar’daki dev LNG tesisini maksat alması, doğalgaz piyasasında da sert dalgalanmalara yol açtı.
400 milyon varillik müdahale yetmeyebilir
IEA üyesi ülkeler krizi hafifletmek için piyasaya 400 milyon varil petrol sürme kararı aldı. ABD ise Rus petrolüne yönelik birtakım yaptırımları gevşetti.
Ancak ajans, arz taraflı bu adımların tek başına kâfi olmayacağını açıkça söz etti.
Ülkeler farklı yollar izliyor
IEA’nın teklifleri bağlayıcı olmasa da birtakım ülkeler harekete geçti. Pakistan ve Filipinler kamu çalışanları için dört günlük çalışma modeline geçerken, Tayland ve Vietnam uzaktan çalışmayı teşvik ediyor.
Buna karşılık İtalya, akaryakıt vergilerini yüzde 20 düşürerek tüketiciyi muhafazayı tercih etti. Lakin bu adımın tüketimi artırabileceği istikametinde tenkitler de yükseldi.
1970’lerin güç krizine benzetildi
Uzmanlar, IEA’nın davetini 1970’lerdeki petrol krizine benzetiyor. O periyotta ABD ve İngiltere sürat limitlerini düşürerek yakıt tasarrufu sağlamaya çalışmıştı. IEA ise bu kere çok daha geniş kapsamlı bir tüketim azaltma stratejisi öneriyor.
