Orta Doğu’da tırmanan tansiyon ve Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasının akabinde global güç piyasaları alt üst olurken Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), arzı desteklemek ve piyasada gelişen şoku hafifletmek için harekete geçti. IEA, tarihinin en büyük koordineli müdahalesini başlatarak stratejik rezervlerden toplam 400 milyon varil petrolü piyasaya sürüyor.
Brent petrolün varil fiyatının yine 100 dolar sonunu aşmasının akabinde toplam 1,8 milyar varil civarında olduğu varsayım edilen global acil durum stoklarının yaklaşık dörtte biri, tarihin en büyük arz şoklarından birine kalkan olacak. Plan kapsamında sevkiyatların mart ayı sonuna kadar ağırlaşarak global piyasalara akması bekleniyor.
Hürmüz Boğazı krizi arz güvenliğini tehdit ediyor
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan çatışmalar, dünya genelindeki petrol sevkiyatının değerli bir kısmını durma noktasına getirirken, fiyatlarda da sert dalgalanmalara yol açtı. Güç uzmanları ve IEA yetkilileri ise mevcut durumu çağdaş güç tarihinin en kritik arz kırılmalarından biri olarak tanımlıyor. Çatışmaların uzaması durumunda, sevkiyat sınırlarındaki tıkanıklığın global enflasyon ve güç maliyetleri üzerindeki baskısının artmasından tasa ediliyor.
Takvim ve bölgesel dağılım
IEA tarafından onaylanan operasyon kapsamında rezervlerin piyasaya sunulması bölgesel bir takvime nazaran yapılacak. Asya ve Okyanusya ülkeleri petrol rezervlerini çabucak piyasaya vermeye başlarken, ABD ve Avrupa’daki stratejik stokların büyük kısmının mart ayının son günlerinde devreye girmesi planlanıyor. Bu kademeli adımla piyasadaki arz boşluğunun doldurulması hedefleniyor.
Toplam salımın en büyük kısmını 195 milyon varil ile Amerika kıtası üstlenirken, Asya-Okyanusya 108 milyon varil, Avrupa ise 107 milyon varil katkı sağlayacak. ABD ayrıyeten kendi Stratejik Petrol Rezervi’nden (SPR) 172 milyon varillik ek satış yapacağını açıkladı. Böylelikle piyasaya sunulacak toplam petrol ölçüsü kısa vadeli talebi karşılayacak büyüklüğe ulaşacak.
Kalıcı tahlil değil
Küresel güç piyasalarının tarafı ise büyük ölçüde Orta Doğu’daki çatışmaların müddetine ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatın ne vakit olağana döneceğine bağlı olacak. Stratejik petrol rezervlerinin piyasaya sürülmesi kısa vadede fiyatlardaki baskıyı azaltabilecek bir adım olarak görülse de, uzmanlar bunu kalıcı bir tahlil olarak görmüyor. Rezerv salımı açıklanmasına karşın petrol fiyatlarının yüksek düzeylerde kalması, arz kesintisinin ne kadar süreceğine dair kaygıların sürdüğünü gösteriyor. Uzmanlara nazaran fiyatların kalıcı biçimde dengelenmesi için sevkiyat rotalarında güvenliğin tekrar sağlanması gerekiyor.
