ABD ve İsrail’in İran’a saldırması ve İran’ın misillemeleri, Körfez ülkelerinde güç üretimi, ti­caret yolları, lojistik, finans ve turizm başta olmak üzere bir­çok dalda önemli ekonomik yavaşlamaya yol açtı. Savaşın birinci 3 haftalık günlük bilanço­su, bölge ekonomilerinde olu­şan tahribatı net biçimde orta­ya koydu. Körfez bölgesi, gün­lük yaklaşık 30 milyon varillik petrol üretimiyle dünya arzı­nın yaklaşık üçte birini temsil ederken, birebir vakitte küre­sel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’na da konut sahipliği yapı­yor. Global LNG ihracatının yaklaşık yüzde 20’sini gerçek­leştiren Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin doğal gaz sev­kiyatları ile Suudi Arabistan, Kuveyt ve Irak üzere ülkelerin petrol ihracatının büyük bö­lümü bu güzergâh üzerinden dünya pazarlarına açılıyor. ABD-İsrail ve İran Savaşı’nın üçüncü haftasında Körfez ül­kelerinin petrol ihracatı yüz­de 60’tan fazla düşüşle günlük 25,1 milyon varilden 9,7 mil­yon varile geriledi. Uluslara­rası Enerji Ajansı (IEA) veri­lerine nazaran, deniz yoluyla yapı­lan petrol sevkiyatının yüzde 25’i Hürmüz Boğazı’ndan geçi­yor. Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan üzere büyük Asya ekonomileri Körfez bölgesin­den değerli ölçüde petrol it­hal ediyor. Buradan yola çıkan ham petrolün yüzde 44’ü Çin ve Hindistan’a ihraç ediliyor.

Modern tarihteki en büyük petrol arz kesintisi yaşanıyor

Yaklaşık 15 milyon varillik kelam konusu kesinti, çağdaş ta­rihteki en büyük petrol arz ke­sintilerinden biri olarak de­ğerlendiriliyor. LNG ve pet­rokimya gelirleri hariç Körfez ülkelerinin petrol gelirlerinin son iki haftalık kaybı 25 mil­yar dolar olarak hesaplanırken, LNG ve öbür eserlerin dahil edilmesiyle bu ölçünün daha da yükselmesinden tasa edi­liyor. Türkiye Güç Strateji­leri ve Siyasetleri Araştırma Merkezi (TESPAM) Başkanı Oğuzhan Akyener, Suudi Ara­bistan, Birleşik Arap Emirlikle­ri, Katar, Kuveyt, Umman, Bah­reyn ve Irak’ın güç krizinden kaynaklı toplam kaybının gün­lük yaklaşık 2,3 milyar dolar se­viyesinde olduğunun kestirim edildiğini söyledi. Akyener’in söz ettiği iddiaya nazaran, 21 gün evvel kapanan Hürmüz Bo­ğazı’nın Körfez ülkelerine fa­turası 48,3 milyar doları buldu. Akyener, ülkelerin yıllık petrol ve doğal gaz gelirlerine bakıldı­ğında kestirimi günlük kayıpla­rını şöyle sıraladı:

* Suudi Arabistan – 1 milyar $

* BAE – 350 milyon $

* Katar – 300 milyon $

* Kuveyt – 200 milyon $

* Bahreyn – 40 milyar $

* Irak – 300 milyon $

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu’da artan gerili­min global petrol arzında tari­hin en büyük kesintisine yol aç­tığı ihtarında bulunarak, pet­rol tüketimini süratle düşürecek radikal bir aksiyon planı daveti yaptı. IAE’nin açıklamasında, global petrol talebinin yüzde 45’ini oluşturan ulaşım sektö­rü başta olmak üzere, tüketimi kısa müddette azaltacak stratejik tedbirler sıralandı. Ulaşım kay­naklı yakıt sarfiyatını düşürmek maksadıyla uygun iş kollarında uzaktan çalışma modeline ge­çilmesini, otoyollardaki sürat li­mitlerinin ise en az 10 kilomet­re düşürülmesini önerildi. Özel araç kullanımı yerine toplu taşı­manın teşvik edilmesi gerektiği vurgulanan açıklamada, büyük­şehirlerde trafik yoğunluğunu ve yakıt tüketimini denetim altı­na almak maksadıyla “tek-çift pla­ka” uygulamasına gidilmesi çağ­rısı yapıldı. IEA Başkanı Fatih Birol, “Talebi azaltmaya yöne­lik bu tedbirler, tüketicileri eko­nomik şoktan korumak ve ener­ji güvenliğini desteklemek için kritik bir araçtır” dedi.

IMF’den enflasyon uyarısı

Uluslararası Para Fo­nu (IMF) Sözcüsü Julie Kozack, Orta Doğu’daki tansiyonun küre­sel iktisada tesirinin büyük ölçüde çatışmanın mühletine ve şiddetine bağlı olacağını belirte­rek, petrol fiyatlarındaki artışın uzun sürmesi halinde global manşet enflasyonun yüksele­bileceğini, üretimin ise azalabi­leceğini söz etti. Kozack, Orta Doğu’daki çatışma dikkate alın­dığında merkez bankalarına yö­nelik tavsiyelerinin sorulması üzerine ise “Merkez bankaları­na tavsiyemiz, güç fiyatların­daki bu artış karşısında tetikte olmaları ve bilhassa enflasyon beklentileri üzerinde mümkün etki­lerinin ne olabileceğini incele­meleridir” tabirlerini kullandı.

Hedef doğal gaz tesisleri mi olacak?

ABD Başkanı Trump’ın İran’ın enerji altyapısını maksat alma tehdidinin hayata geçme­si halinde, atakların doğalgaz santrallerine yoğunlaşabilece­ği değerlendiriliyor. Uluslara­rası Enerji Ajansı datalarına gö­re, İran’da elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 80’i doğalgazdan sağlanıyor. Bu durum, muhtemel bir akında güç arzını doğru­dan etkileyebilecek kritik nok­taların başında doğal gaz tesis­lerinin geleceğine işaret ediyor. Mümkün bir akın senaryosunda, başşehir Tahran’ın güneydoğu­sunda bulunan Damavand kom­bine çevrim santralinin önce­likli gayeler ortasında yer alabi­leceği söz ediliyor.

Karneye geçiş zarurî hale gelecek

Küresel güç piyasalarında artan arz meçhullüğü, kıta ülkesi Avustralya’yı vurdu. Son değerlendirmelere nazaran, 2026 yılına son derece düşük dizel stoku ile giren ülkede arz derdi madencilikten tarıma birçok dalda üretim ve ticaret akışını sekteye uğratabilir. İddialara nazaran kıtlık nedeniyle karneye geçiş zarurî hale gelecek, dal önceliklendirme listesi yapacak ve stratejik rezervler devreye girecek.

G7’den ortak bildiri

G7 ülkeleri dışişleri bakanları ve AB Dış İlgiler ve Güvenlik Siyaseti Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas tarafından G7 ülkeleri ismine Orta Doğu’daki mevcut bağlama ait ortak açıklama yapıldı. IEA üyelerinin 11 Mart’ta petrol rezervlerinin kullanıma açılmasına karar verdiği hatırlatılan açıklamada, “Küresel çapta güç tedarikinin sağlanmasını desteklemek için gerekli tüm adımları atmaya hazırız” sözü kullanıldı.

İran petrolüne süreksiz müsaade

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, denizde bekleyen İran petrolünün satışına müsaade veren, dar kapsamlı ve kısa vadeli bir genel lisans yayımladıklarını bildirdi. Yaptırım altındaki İran petrolünün Çin tarafından ucuza stoklandığına işaret eden Bessent, bu mevcut arzın süreksiz olarak hür bırakılmasıyla ABD’nin yaklaşık 140 milyon varil petrolü süratle global piyasaya sunacağını, böylelikle dünya çapındaki güç ölçüsünün artacağını ve İran’ı sorumlu tuttuğu arz üzerindeki süreksiz baskıların hafifletilmesine yardımcı olunacağını aktardı.

Gıda güvenliği tehlikede

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), Orta Doğu’da devam eden çatışmaların global ticaretin büyüme beklentileri üzerinde önemli baskı oluşturduğunu ve 2026 yılı ticaret projeksiyonlarını aşağı istikametli tehdit ettiğini duyurdu. DTÖ Genel Yöneticisi Ngozi Okonjo- Iweala, Orta Doğu’daki krizin temel besin güvenliğini ve tüketici maliyetlerini tehdit ettiğini belirterek “Enerji fiyatlarındaki daima artışlar besin güvenliği, tüketiciler ve işletmeler üzerindeki maliyet baskıları aracılığıyla global ticaret risklerini tırmandırabilir” dedi.

AB’den acil tedbir paketi

AB Konseyi Başkanı Antonio Costa, Orta Doğu’daki kriz nedeniyle fosil yakıt fiyatlarında yaşanan artışa tahlil bulunması gerektiğini belirterek, vatandaşları ve şirketleri korumak için acil tedbirler alınacağını bildirdi. Costa, tedbirlerin 2027 sonuna kadar hayata geçirileceğini ve AB pazarındaki en kritik 10 pürüzü ortadan kaldıracaklarını anlattı.