Hürmüz Boğazı’nda başlayan petrol şoku, artık batıya yanlışsız ilerliyor. Güç dalı, krizin şimdi başlangıç ​​aşamasında olduğu konusunda uyarıyor.

Geçen hafta boyunca 30’dan fazla petrol ve doğalgaz tüccarı, yönetici, aracı, nakliyeci ve danışmanla yapılan görüşmelerde, tek bir ileti tekrar tekrar lisana getirildi: Dünya hâlâ durumun ciddiyetini kavrayamadı. Birçoğu 1970’lerdeki petrol şokuna paralellikler kurarak, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının daha da büyük bir krizi tehdit ettiğini belirtti. Asya’yı vuran yakıt kahırlarının yakında batıya da yayılmaya başlayacağını söylediler. Avrupa’nın, yükleri teminat altına almak için artan fiyatlarla karşı karşıya kalması ve önümüzdeki haftalarda dizel yakıt kıtlığı riskiyle müsabakası mümkün.

Boğaz kapalı kalmaya devam ederse, dünya petrol ve doğalgaz tüketimini kıymetli ölçüde azaltmak zorunda kalacak; fakat bu, fiyatlar tüketicileri ve işletmeleri çok daha az uçmaya, otomobil kullanmaya ve harcama yapmaya zorlayacak bir düzeye yükselmeden evvel olmayacak. Aslında talep düşmeye başladı ve Asya’daki kimi ülkeler yakıt stokluyor ve karneye bağlıyor. ABD hükümet yetkilileri ve Wall Street analistleri, petrol fiyatlarının varil başına 200 dolara kadar yükselebileceği ihtimalini değerlendirmeye başlıyor.

TotalEnergies SE’nin CEO’su Patrick Pouyanne, Houston’daki CERAWeek konferansında yaptığı konuşmada, “Bu krizin üç yahut dört aydan fazla sürmesi durumunda, dünyanın sistemik bir sorunu haline geleceği bana açık” dedi. Pouyanne’ye nazaran, “Küresel olarak ihraç edilen ham petrolün yüzde 20’sinin ve LNG kapasitesinin yüzde 20’sinin Körfez’de atıl kalması, hiçbir sonuç doğurmadan kabul edilemez.”

Basit bir hesaplama, boğazın kapanmasının, kaybı telafi etmeyi amaçlayan müdahaleler de hesaba katıldığında, global petrol akışını günde yaklaşık 11 milyon varil azalttığını gösteriyor. Savaş öncesi talep düzeyleriyle karşılaştırıldığında, bu yaklaşık 9 milyon varillik bir açık manasına geliyor; bu da İngiltere, Fransa, Almanya, İspanya ve İtalya’nın toplam petrol tüketiminden daha fazla olan devasa bir açık. Bilhassa Asya’daki düşük talep, bu açığın kapanmasına yardımcı oluyor. (Piyasa da savaşa arz ziyadesiyle girmişti.)

Ancak arz açısından durum bundan daha düzgün olmayabilir. Büyük bir acil durum stokunun özgür bırakılması ve ABD’nin Rusya ve İran petrol yaptırımlarına getirdiği muafiyetler bir müddet kazandırdı, lakin bunlar sonlu müdahaleler. Bunlar tükendiğinde, Lider Donald Trump’ın yakın vadede global petrol fiyatlarının yükselmesini önlemek için boğazı büsbütün yine açmaktan öbür hangi araçlara sahip olduğu belgisiz. İran, yabancı gemilerin su yolundan geçmesine az sayıda müsaade veriyor, lakin şu ana kadarki sayılar durumu pek değiştirmiyor.

LNG’de global arzın beşti biri Hürmüz’den geçiyor

Sıvılaştırılmış doğalgazda durum daha da vahim. Hürmüz Boğazı, global arzın yaklaşık beşte birini karşılıyor ve Orta Doğu’dan gelen son sevkiyatlar da varış noktalarına ulaşmak üzere. Petrolün bilakis, gazı pazara ulaştırmak için alternatif yollar yok ve açığı telafi edecek çok az stratejik stok bulunuyor.

ABD, dünyanın en büyük LNG ihracatçısıdır ve devasa üretimi nedeniyle iç doğalgaz piyasası savaştan nispeten etkilenmedi.

Ancak petrol yalnızca yakıtla sonlu değil: Petrol, çabucak hemen her şeyde kullanılan plastiklerin üretiminde de kullanılıyor.

Körfez’in önde gelen tedarikçileri, bölgedeki depolama alanlarının dolmasıyla birlikte petrol üretimini zati azalttı. Boğaz ne kadar uzun müddet kapalı kalırsa, çatışmada değerli güç üretim tesislerinin hasar görme riski de o kadar artar ve bu da arz üzerinde daha uzun müddetli bir tesire yol açar. Aslında dünyanın en büyük LNG tesisinin birtakım kısımları füze hasarı gördü ve sahibi QatarEnergy, tamiratın beş yıla kadar sürebileceği konusunda uyardı.

Küresel iktisat için İran savaşının şoku şimdiden başladı. Bloomberg Economics’in büyük data fiyat takip aracı , ABD’nin Mart ayı tüketici fiyat endeksini (TÜFE) yıllık bazda yzüde 3,4 olarak gösteriyor; bu, Şubat ayındaki yüzde 2,4’lük artışa kıyasla bariz bir yükseliş ve bunun en önemli nedeni yükselen yakıt fiyatları.

Daha geniş bir perspektiften bakıldığında, petrolün varil başına 110 dolar civarında olması durumunda, Bloomberg Economics SHOK modeli fiyatlarda bariz lakin yönetilebilir bir artış ve büyümede bir düşüş öngörüyor. Euro bölgesinde bu sayılar yıllık enflasyonda yaklaşık 1 puan ve GSYİH’de yüzde 0,6’lık bir düşüş manasına geliyor.

Ancak Hürmüz Boğazı ikinci çeyreğin çok uzun bir müddet boyunca kapalı kalırsa, petrol fiyatlarının keskin bir biçimde yükselme riski vardır. Varil başına 170 dolara ulaşması durumunda, enflasyon ve büyüme üzerindeki tesiri yaklaşık iki katına çıkar; bu da merkez bankalarının geleceğinden ABD orta seçimlerinin sonucuna kadar her şeyi değiştirebilecek bir stagflasyon şoku manasına gelir.

Talebi ezmek için fiyatların ne kadar yükselmesi gerekecek?

Pimco’nun emtia portföy yatırım ekibinin başkanı olarak yaklaşık 20 milyar doları yöneten Greg Sharenow, yakın vakitte katıldığı bir podcast’te, “Bu fiyatın ne olacağından bahsetmeye başladığınızda, bilinmeyene gerçek yol alıyoruz” dedi. “Eğer piyasanın yapması gereken ayarlama buysa, acıyı sıkıntı yoldan yaşayacaksınız.”

Şimdilik petrol fiyatları panik düzeylerine ulaşmadı. Vadeli süreçler geçen hafta varil başına 112 doların biraz üzerinde kapandı; bu, savaşın başlamasından bu yana yüzde 55’lik bir artış manasına geliyor lakin 2008’deki tüm vakitlerin en yüksek düzeyi olan 147,50 doların çok altında. Avrupa doğalgaz fiyatları çatışmanın başlangıcından bu yana yzüde 70 arttı, fakat 2022 güç krizi sırasında belirlenen tepelere şimdi yaklaşamadı.

Bunun nedenlerinden biri, yatırımcıların Trump’ın uzun sürecek bir savaşın ekonomik tesirleri çok düzeylere ulaşmadan evvel çatışmayı bırakacağını varsayması.

Telaşlar giderilemedi

Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin Hürmüz Boğazı’nı bypass eden boru sınırları aracılığıyla petrolü tekrar yönlendirme gayretleri, arz üzerindeki etkiyi kısmen hafifletirken, ABD ve öteki hükümetler de fiyatları denetim altına almak için rekor ölçüde petrolü piyasaya süreceklerini açıkladı.

Tüm bu stokların piyasaya ne kadar süratli aktığı net değil. ABD Güç Bakanı Chris Wright, Uluslararası Enerji Ajansı tarafından koordine edilen salınımın günde 3 milyon varile ulaşabileceğini belirtti, lakin Bloomberg hesaplamalarında ve Morgan Stanley analistlerinden gelen daha muhafazakar bir sayı olan 2 milyonu kullandı. Çin’in de arz tesirini yumuşatmak için kullanabileceği değerli petrol stokları bulunuyor.

Diğer tedbirler kapsamında ABD, denizde yüzer depolarda bekleyen Rus ve İran petrolüne uygulanan yaptırımları süreksiz olarak kaldırdı, bu da petrolün çok daha geniş bir alıcı kitlesinin erişimine açılmasını sağladı ve alıcılar süratle harekete geçti.

Şimdiye kadar alınan tedbirler, büyük tüketici ülkelerin telaşlarını gidermeye yetmedi. Japonya, gerekirse ek koordineli petrol rezervi salınımı yapılması için Memleketler arası Güç Ajansı’ndan (UEA) talepte bulundu.

Asya pazarlarında talep daralması gözlendi

Konuyla ilgili bilgi sahibi bir bireye nazaran, yakın vakitte yapılan bir Avrupa Birliği güç misyon gücü toplantısında, bir diğer petrol stokunun özgür bırakılmasının yararları da gündeme getirildi; lakin kimi ülkeler, bu türlü bir adımın fiyat idaresi için değil, gerçek fizikî aksaklıklar ortaya çıktığında atılması gerektiğini savundu. Ayrıyeten, daha fazla özgür bırakmanın piyasadaki petrol ölçüsünü hakikaten artırıp artırmayacağı yahut yalnızca deşarjların daha uzun mühlet devam etmesi manasına gelip gelmeyeceği de bilinmeyen.

Amerikan Petrol Enstitüsü CEO’su Mike Sommers, krizin başlamasının üzerinden bir ay geçmişken rekor düzeyde bir fiyat artışının yaşanmasıyla, ABD’nin Amerikalı tüketicileri fiyat şoklarından korumak için daha ne kadar şey yapabileceğinin belgisiz olduğunu söyledi.

Sommers bir röportajda, “Şu an için elimizdeki plan hayli kısıtlı” dedi. Körfez petrolünün esas alıcıları milyonlarca varil petrolün kayıp olduğunu bildirdi.

Ham petrol vadeli süreçleri tepe noktalarının epey altında kalırken, dizel ve jet yakıtı üzere rafine yakıtların fiyatları son haftalarda süratle yükseldi, vakit zaman 200 doları aşarak, hem ham petrole hem de Hürmüz Boğazı üzerinden taşınan sıvılaştırılmış petrol gazına büyük ölçüde bağımlı olan Asya pazarlarında talep daralmasının birinci belirtilerini gösterdi.