Orta Doğu’da artan tansiyon ve Hürmüz Boğazı’ndaki fiili kapanma, Körfez ülkelerinin güç gelirlerinde önemli bir daralmaya yol açtı. Savaşın başlamasından bu yana bilhassa petrol ihracatında yaşanan sert düşüş, bölge ekonomilerinde zincirleme tesirler oluşturuyor.
Petrol ihracatı sert düştü, gelirler eridi
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik taarruzları ve Tahran’ın misillemeleri, sırf askeri alanda değil; güç üretimi, ticaret, lojistik, finans ve turizm üzere birçok dalda de besbelli bir yavaşlamaya neden oldu. Birinci üç haftaya ilişkin datalar, bölge ekonomilerindeki hasarın boyutunu açık biçimde ortaya koyuyor.
Küresel petrol arzının yaklaşık üçte birini karşılayan Körfez bölgesi, tıpkı vakitte dünya petrol ticaretinin kıymetli bir kısmının geçtiği Hürmüz Boğazı’na konut sahipliği yapıyor. Lakin bu stratejik geçiş sınırındaki aksama, petrol ve doğal gaz sevkiyatını önemli formda sekteye uğrattı.
Savaşın üçüncü haftasında bölge ülkelerinin petrol ihracatı yüzde 60’tan fazla azalarak günlük 25,1 milyon varilden 9,7 milyon varile geriledi. Bu düşüş, çağdaş tarihin en büyük arz kesintilerinden biri olarak bedellendiriliyor.
Küresel piyasada arz şoku ve fiyat baskısı
Uzmanlara nazaran yaklaşık 15 milyon varillik bu kayıp, global güç piyasalarında önemli bir arz şoku yarattı. LNG ve petrokimya gelirleri hariç tutulduğunda, Körfez ülkelerinin yalnızca iki haftalık petrol geliri kaybı 25 milyar doları buldu.
Hürmüz Boğazı’ndaki aksama, petrol fiyatlarının kısa müddette 100 doların üzerine çıkmasına neden olurken, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkeler piyasayı dengelemek için 400 milyon varillik acil stok kullanımında uzlaştı. Bu adım fiyatlardaki yükselişi sınırlasa da, piyasadaki belirsizliğin sürdüğü belirtiliyor.
Ülke ülke günlük milyar dolarlık kayıp
Türkiye Güç Stratejileri ve Siyasetleri Araştırma Merkezi (TESPAM) Başkanı Oğuzhan Akyener, bölgedeki ekonomik kaybın boyutuna dikkat çekerek, “Bu ülkeyi, 140 milyar dolarla BAE, 120 milyar dolarla Katar, 100 milyar dolarla Kuveyt, 55 milyar dolarla Umman ve 15 milyar dolarla Bahreyn takip ediyor. Dünyanın en büyük petrol ihracatçısı ve Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nün (OPEC) lideri konumunda bulunan Suudi Arabistan’ın devlet gelirinin yüzde 60’ını petrol gelirleri oluşturuyor. Son iki haftada yaşanan gelişmelerle Suudi Arabistan’ın günlük kaybının 1 milyar dolara yaklaştığı hesaplanıyor.” tabirlerini kullandı.
Akyener ayrıyeten, BAE’nin günlük kaybının 350 milyon dolar, Katar’ın 300 milyon dolar, Kuveyt’in 200 milyon dolar, Bahreyn’in ise yaklaşık 40 milyon dolar düzeyinde olduğunu belirtti.
Irak’ın da krizden en ağır etkilenen ülkelerden biri olduğu vurgulanırken, ülkenin petrol üretiminin günlük 4,2 milyon varilden 1,2 milyon varile gerilediği ve günlük kaybın yaklaşık 300 milyon dolar olduğu tabir edildi.
Hürmüz’e bağımlılık krizi derinleştiriyor
Hürmüz Boğazı’na bağımlılık ise krizin tesirini daha da derinleştiriyor. Katar, Kuveyt ve Bahreyn üzere ülkeler neredeyse büsbütün bu geçiş sınırına bağlıyken; Suudi Arabistan ve BAE üzere birtakım ülkeler boru çizgileri üzerinden sonlu da olsa alternatif ihracat yolları kullanabiliyor.
