ABD ve İsrail’in İran’a yönelik taarruzları ve karşılıklı misillemelerle derinleşen kriz, kıta ekonomilerini sarsmaya başladı.

Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatın durma noktasına gelmesi ve global güç trafiğindeki aksamalar nedeniyle Avrupa hükümetleri, güç maliyetlerini sübvanse etmek ve ekonomik istikrarı korumak gayesiyle kapsamlı tedbir paketlerini devreye alıyor.

Orta Doğu’daki çatışmaların tesiriyle güç arzında yaşanan daralma, Avrupa genelinde birtakım ülkelerde akaryakıt fiyatlarının 2 euro eşiğini aşmasına neden oldu. Bu durum, sanayi üretiminden nakliyeciliğe kadar tüm bölümlerde maliyet baskısını artırırken, hükümetler vergi indirimleri ve direkt dayanakları içeren mali paketlerle ekonomik dengeyi sağlamaya çalışıyor.

Enerji fiyatlarındaki sert yükselişin merkezinde Orta Doğu’daki jeopolitik kriz yer alırken, şubat sonunda ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı hava hücumlarının akabinde Brent petrolün varil fiyatının 119 dolara kadar yükselmesi güç arz güvenliğini Avrupa’nın bir numaralı gündem unsuru haline getirdi.

Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar’daki tesislere yönelik akınlar piyasalardaki arz kaygılarını artırdı.

Akaryakıtta 2 euro eşiği aşıldı

Enerji arzındaki daralma pompa fiyatlarına direkt yansırken, İran ile yaşanan tansiyonun ekonomik faturası Avrupa’da tüketicilerin cebini etkiliyor. Almanya başta olmak üzere birtakım ülkelerde litre fiyatının 2 euro düzeyinin üzerine çıkması toplumsal huzursuzluğu artırırken, güç ağır dallar gaz arzı zahmeti kaynaklı elektrik maliyetlerindeki artış baskısı altında varlık gayreti veriyor.

Avrupa Birliği (AB) Komitesi ise güç faturalarını düşürmek hedefiyle “Vatandaş Güç Paketi” kapsamında yeni teşvikler ve fiyat izleme sistemleri üzerinde çalışıyor.

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, son başkanlar doruğunda yaptığı değerlendirmede, “Savaşın Avrupa üzerindeki en direkt tesiri güç kesiminde hissediliyor” diyerek üye ülkelere devlet yardımları, vergi indirimleri ve şebeke maliyetlerinin sübvanse edilmesi istikametinde acil aksiyon davetinde bulundu.

Von der Leyen, AB’de güç fiyatlarına yönelik alınacak tedbirlerin süreksiz, maksatlı ve duruma özel olmasının büyük değer taşıdığını belirterek, “Mümkün olan yerlerde acil takviye sağlayacağız, gerekli olan yerlerde yapısal değişiklikler yapacağız ve elektrik fiyatlarını belirleyen dört temel öge üzerinde harekete geçeceğiz.” tabirlerini kullandı.

AB Konseyi Başkanı Antonio Costa da Orta Doğu’daki kriz nedeniyle fosil yakıt fiyatlarında yaşanan artışa tahlil bulunması gerektiğini belirterek, vatandaşları ve şirketleri korumak için acil tedbirler alınacağını ve bu kapsamda AB Komisyonu’nun üye ülkelerin farklı şartlarını dikkate alan amaçlı ve süreksiz önlemler hazırlayacağını bildirdi.

Costa, “Vatandaşlarımızı ve şirketlerimizi korumak için acil tedbirler almamız gerekiyor. Bu doğrultuda, AB Kurulu bir yandan üye ülkelerin özel durumlarını ve güç ağır dalların maruz kaldığı riskleri dikkate alan, gayeli ve süreksiz tedbirler sunacak” tabirlerini kullandı.

Kıta genelinde harikulâde güç önlemleri

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), tarihin en derin güç krizlerinden biriyle karşı karşıya kalındığı ihtarında bulunarak, petrol tüketimini düşürmek gayesiyle “uzaktan çalışma” ve “hız sınırı” üzere radikal tasarruf tedbirlerinin hayata geçirilmesi daveti yaptı.

Kıta genelinde güç arz güvenliğini sağlamak ismine hükümetler peş peşe kritik kararlar alırken Almanya süreci piyasa kontrolü ve şeffaflık üzerinden yönetiyor.

Berlin idaresi, “akaryakıt tedbir paketi” ile piyasa şeffaflığına odaklandı. İstasyonların fiyatlarını günde yalnızca bir defa (saat 12.00’de) değiştirmesine müsaade verilerek şoförlerin takibini kolaylaştırma kararı aldı. Kartel kontrolleri sıkılaştırılırken, antitröst makamlarına piyasa rekabetini korumak ismine şirketleri bölme dahil geniş yetkiler tanındı.

İtalya’da ise hükümet akaryakıtta litre başına 25 sentlik vergi indirimi sağlayan kararnameyi yürürlüğe koydu. Başbakan Giorgia Meloni, pompa fiyatlarını ham petrol varil fiyatlarına endeksleyen bir düzenek kurarken, “Bay Fiyat” (Mr. Prezzi) lakaplı mali polis ünitesi spekülasyonlara karşı anlık kontrol başlattı.

Fransa borç yükü altında hassas istikrar kurmaya çalışıyor

Kamu borcu GSYH’nin yüzde 117’sine ulaşan Fransa’da hükümetin hareket alanının dar olması dikkati çekiyor. 2018’deki akaryakıt artırımlarına reaksiyon olarak Sarı Yelekliler hareketinde sıkıntı günler geçiren Emmanuel Macron, genel vergi indirimi yerine ulaşım ve balıkçılık üzere kritik bölümlere “vaka bazlı” direkt yardımlara odaklanıyor.

İngiltere’de enerji sektörü denetim kurumu Ofgem’in temmuz ayında yıllık tavan fiyat sonunu 1.641 sterlinden 2.150 sterline çıkarmasının beklendiği ifade ediliyor. Maliye Bakanı Rachel Reeves, en kırılgan haneler için KDV ve etraf vergilerinde kesintiyi içeren “hedefli yardım” modelleri üzerinde çalışıyor.

İspanya’dan 5 milyar euroluk güç kalkanı

Avrupa genelinde yükselen güç tansiyonuna karşı en kapsamlı ataklardan biri de Madrid idaresinden geldi. İspanya’daki sol koalisyon hükümeti, savaşın ekonomik tesirlerini hafifletmek maksadıyla 5 milyar euroluk dayanak paketi üzerinde uzlaştı.

Paketin en kritik hususu; akaryakıt, dizel, doğal gaz ve elektrik üzerindeki Katma Bedel Vergisi’nin (KDV) yüzde 21’den 10’a düşürülmesi oldu. Başbakan Pedro Sanchez, nakliye şirketleri, çiftçiler ve balıkçılar için yakıt fiyatlarında litre başına 20 sentlik direkt sübvansiyon uygulanacağını duyurdu.

Toplam 80 farklı tedbiri içeren paket, yalnızca güçle hudutlu kalmayıp kira düzenlemelerini de kapsıyor. Düşük gelirli ailelerin müddeti dolan kira kontratlarının uzatılması öngörülürken, güç faturalarını ödeyemeyen hanelerin elektrik ve gazının kesilmesine karşı müdafaa sağlanması planlanıyor.

İspanya’da akaryakıt fiyatları (benzin 1,71 euro, dizel 1,84 euro) Almanya üzere ülkelere nazaran daha düşük seyretse de hükümet, vergi indirimi kararının yürürlüğe girmesini bekliyor.

Doğu ve Güneydoğu Avrupa ülkeleri de fiyat artışlarını dizginlemek için direkt prosedürleri tercih ediyor. Macaristan Başbakanı Viktor Orban, akaryakıtın litresini 595 forint (1,77 dolar), motorini ise 615 forintte (1,83 dolar) sabitlediklerini açıkladı. Hırvatistan, Arnavutluk ve Kosova’da ise perakende fiyatlara sınırlama getirilirken petrol şirketlerinin kar marjları kontrol altına alındı. Yunanistan’da hükümet, akaryakıt ve temel besin eserlerinde kar marjlarını üç ay boyunca sonlandırma kararı aldı.