ABD ile İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı atakların üzerinden üç hafta geçerken, global güç piyasalarında sert fiyat hareketleri sürüyor.

Verilere nazaran, milletlerarası referans olarak kabul edilen Brent petrolün vadeli varil fiyatı, taarruzlar öncesinde 27 Şubat’ta 72,48 dolardan kapanmıştı. Son üç haftalık süreçte ise fiyatlarda hem süratli yükselişler hem de dalgalı seyir dikkat çekti.

Brent petrol, 20 Mart’ta 27 Şubat’a nazaran yüzde 46,8 artışla 106,4 dolardan günü tamamladı.

Enerji piyasalarının odağında Hürmüz Boğazı var

27 Şubat ile 20 Mart ortasındaki periyotta Hürmüz Boğazı etrafında artan askeri tansiyon, deniz nakliyatında önemli bir güvenlik krizine yol açtı. İran’ın tanker geçişlerini kısıtlamaya başlamasıyla birlikte boğazdan geçen gemi sayısı düşerken, çok sayıda tanker beklemeye geçti.

Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin gerçekleştiği bu kritik geçiş noktasındaki aksama, global piyasaları direkt etkiledi. Kimi tankerlerin alternatif yollarla ya da “gölge filo” olarak isimlendirilen farklı bayraklı gemilerle sevkiyat yapmaya çalıştığı görüldü.

Saldırıların akabinde piyasaların açıldığı 2 Mart’ta Brent petrol, jeopolitik risklerin tesiriyle 82,37 dolara kadar yükseldi ve günü 77,74 dolardan kapattı. Bu yükseliş, evvelki kapanışa nazaran yüzde 7,26 artış manasına gelirken, 17 Mart 2022’den bu yana en güçlü günlük artış olarak kayda geçti.

Sonraki günlerde Hürmüz Boğazı’na yönelik tehditlerin sürmesi, arz kesintisi telaşlarını artırdı. Petrol fiyatları bu süreçte 78-86 dolar bandında hareket etti. İran’ın ABD üsleri ve güç altyapılarını maksat alan misillemeleri, sigorta şirketlerinin savaş teminatlarını askıya alması, büyük tanker ve konteyner şirketlerinin geçişleri durdurması ve kimi üreticilerin güvenlik gerekçesiyle üretimi azaltması arz tarafındaki riskleri büyüttü.

ABD’nin, yükselen fiyatlar karşısında Hindistan’ın Rus petrolü alımına süreksiz muafiyet tanımasına karşın, Brent petrol 6 Mart’ta 94,64 dolara kadar çıktı. İkinci haftada da oynaklık devam etti.

9 Mart’ta Brent petrolün varil fiyatı, evvelki kapanışa nazaran yüzde 28,9 artarak 119,5 dolara yükseldi ve 29 Haziran 2022’den sonraki en yüksek düzeyine ulaştı.

Doğal gaz fiyatlarında sert sıçrama

Bölgede güç sevkiyatlarının aksaması, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasalarını da etkiledi. Katar’ın Ras Laffan tesislerinde üretimi durdurarak “mücbir sebep” ilan etmesi, global LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek bir risk oluşturdu.

Avrupa doğal gaz piyasasında dalgalanma bariz formda arttı. Hollanda merkezli TTF’de süreç gören kontratlar, jeopolitik gelişmelere paralel olarak sert yükseldi.

Nisan vadeli TTF kontratı, 27 Şubat’ta megavatsaat başına 31,9 avrodan kapanırken, 2 Mart’ta yüzde 39 artışla 44,5 avroya çıktı.

Yukarı istikametli hareket üç hafta boyunca sürdü. 9 Mart’ta 56,4 avroya ulaşan kontrat, atakların başlamasından bu yana en yüksek kapanış düzeyini gördü.

İkinci haftanın sonunda Avrupa’da gaz fiyatları, savaş öncesine nazaran yüzde 57 artışla 50,1 avroya yükseldi. 20 Mart prestijiyle ise yeni taarruzlar ve LNG arzına yönelik riskler nedeniyle fiyatlar yaklaşık yüzde 85 artışla 59,2 avroya kadar çıktı.

Kömür fiyatlarında da yükseliş

Enerji piyasalarındaki dalgalanma kömür fiyatlarına da yansıdı. Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür kontratı, 27 Şubat’ta ton başına 118,5 dolar düzeyindeydi. 2 Mart’ta yüzde 8,6 artışla 128,7 dolara yükseldi.

9 Mart’ta 143,8 dolara kadar çıkan kontrat, akın sonrası devrin en yüksek düzeyini gördü. Üç haftalık süreç sonunda kömür fiyatları, savaş öncesine nazaran yüzde 13,9 artarak haftayı 135 dolar civarında tamamladı.