Küresel güç piyasaları tarihi bir kırılma anına sahne oldu. Fizikî teslimatlı Dubai ham petrolü fiyatı birinci defa varil başına 170 doların üzerine çıkarak rekor kırdı. Bu yükseliş, sadece spekülatif süreçlerden değil, direkt arz külfetinden kaynaklanmasıyla dikkat çekiyor.
Uzmanlara nazaran bu gelişme, petrol piyasasında önemli bir arz şoku yaşandığının en net göstergelerinden biri.
Fiziksel piyasada sıkışma
Fiyat artışının en çarpıcı tarafı, vadeli süreçlerden değil direkt fizikî petrol piyasasından gelmesi. Yani rafineriler, anlık muhtaçlıklarını karşılamak için sonlu petrol arzına daha yüksek fiyat ödemek zorunda kalıyor.
Gün içinde 176,80 dolara kadar çıkan fiyatlar, kapanışta 170,79 dolar düzeyinde dengelendi. Bu düzey, petrol piyasası tarihinde daha evvel görülmemiş bir eşik olarak kayıtlara geçti.
Krizin merkezi Hürmüz Boğazı
Yaşanan arz düşüncesinin merkezinde, dünya güç ticaretinin en kritik noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı yer alıyor.
Normal kurallarda global petrol ve LNG akışının yaklaşık yüzde 20’si bu dar geçitten sağlanıyor. Lakin son periyotta artan taarruzlar, sigorta meseleleri ve güvenlik riskleri nedeniyle tanker trafiği önemli formda azaldı.
Bu durum Körfez ülkelerinin ihracatını yavaşlattı, depolarda birikime yol açtı, tankerlerin limanlarda beklemesine neden oldu.
Fiziksel ve vadeli piyasa ortasındaki makas açıldı
Dubai petrolü rekor kırarken, Brent ve WTI üzere global göstergelerin daha düşük düzeylerde kalması dikkat çekti.
Bu farkın nedeni ise açık; fizikî piyasa şu anki kıtlığı, vadeli piyasa ise gelecekte arz düzelebilir beklentisini fiyatlıyor.
İki piyasa ortasındaki farkın varil başına 60-65 dolara kadar çıkması, arz badiresinin ne kadar önemli olduğunu ortaya koyuyor.
Müdahaleler yetersiz kaldı
Kriz karşısında kimi adımlar atıldı. Uluslararası Enerji Ajansı yaklaşık 400 milyon varil rezerv açtı. ABD, stratejik rezervlerinden 170 milyon varil piyasaya sürdü.
Ancak bu müdahaleler Atlantik piyasasını rahatlatırken, Körfez’deki anlık arz sıkıntısını çözmekte yetersiz kaldı.
Tüketiciye tesiri kapıda
Petrol fiyatlarındaki artış şimdi direkt pompaya tam yansımadı. Lakin uzmanlara nazaran bu çeşit kalıcı arz zahmetleri vakitle ulaşım maliyetlerini artıracak, üretim masraflarını yükseltecek ve besin fiyatlarını tetikleyecek.
ABD’de akaryakıt fiyatlarının savaş öncesine nazaran önemli formda yükselmesi, bu tesirin başladığını gösteriyor.
Küresel iktisat için kritik senaryo
Analistler, sürecin seyrinin büsbütün jeopolitik gelişmelere bağlı olduğunu vurguluyor. Hürmüz Boğazı kısa müddette açılırsa fiyatlar düşebilir. Kriz uzarsa global enflasyon ve borç maliyetleri artabilir
Dünyanın en büyük kredi derecelendirme kuruluşlarından biri olan Fitch Ratings’e nazaran uzun süren bir kriz, bilhassa Avrupa ve Asya ekonomileri için yeni finansal riskler yaratabilir.
