Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD), Hürmüz Boğazı’ndaki fiili kapanmanın global iktisatta güç, ticaret ve finans kanalları üzerinden baskıyı süratle artırdığını bildirdi.
UNCTAD, Mart ayında yayımladığı Orta Doğu’daki tansiyonlara ait değerlendirmesini güncelledi.
Kuruluştan yapılan açıklamada, Şubat ayı sonunda yaşanan tırmanıştan bu yana global şartların süratle kötüleştiği ve risklerin artık güç piyasalarının ötesine geçtiği tabir edildi.
Küresel güç ticaretinin ana arterlerinden biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki faaliyetlerin neredeyse durma noktasına geldiği belirtilen açıklamada, şubatta günlük yaklaşık 130 düzeyinde olan gemi geçişlerinin Mart’ta yüzde 95 azalarak 6’ya düştüğü aktarıldı.
Açıklamada, bu aksamanın global petrol ve doğal gaz arzının değerli bir kısmını etkilediği ve bunun dünya genelinde üretim, ticaret ve tüketim üzerinde anlık sonuçlar doğurduğu kaydedildi.
“Malların üretilmesi ve taşınmasının maliyeti artıyor”
Enerji şoklarının, çatışmanın ticaret ve global iktisat üzerindeki tesirlerinin temel transfer kanalı haline geldiğine dikkat çekilen açıklamada, yakıt fiyatlarının 28 Şubat’taki tırmanıştan bu yana sert biçimde yükseldiği ve yüksek düzeyini koruduğu belirtildi.
Açıklamada, “Bu artışlar, tedarik zincirlerine yansıyor ve dünya genelinde malların üretilmesi ve taşınmasının maliyetini yükseltiyor” değerlendirmesine yer verildi.
Bundan en fazla etkilenen bölümün, Körfez rotalarına yüksek seviyede bağımlı olan petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz taşıyıcıları olduğu belirtilen açıklamada, konteyner ve kuru dökme yük nakliyatının da artan maliyetler ve aksamalardan daha hudutlu ölçüde etkilendiği söz edildi.
Açıklamada, “Eğer aksamalar sürer ya da şiddetlenirse, güç altyapısına yönelik hasar, fiyatların daha uzun müddet yüksek kalmasına yol açabilir ve enflasyonist baskıları uzatabilir. Orta Doğu güç ithalatına daha bağımlı bölgeler, bilhassa Güney Asya ve Avrupa, daha fazla etkilenebilir” tabirleri kullanıldı.
Ticari büyümede ivme kaybı bekleniyor
Açıklamada, ticaretin 2026 yılına güçlü bir başlangıç yaptığı lakin yıl ilerledikçe ivme kaybının beklendiği tabir edildi. 2025’te yaklaşık yüzde 4,7 düzeyinde olan global mal ticareti büyümesinin, talebin zayıflaması ve belirsizliğin artmasıyla 2026’da yüzde 1,5-2,5 aralığına gerilemesinin öngörüldüğü belirtildi.
Açıklamada, “Çatışmanın daha fazla tırmanmaması varsayımıyla, global büyümenin 2025’teki yüzde 2,9 düzeyinden 2026’da yüzde 2,6’ya yavaşlaması bekleniyor” denildi.
Artan jeopolitik tansiyonların meçhullüğü yükselttiği, ekonomik sonuçların öngörülmesini zorlaştırdığı ve yatırım ile ticaret üzerinde ek baskı oluşturduğu vurgulanan açıklamada, zayıf büyüme, artan eşitsizlik ve yükselen ömür maliyetleri üzere mevcut kırılganlıkların da daha görünür hale geldiği söz edildi.
Açıklamada, “Eğer durum sürerse, ticaret ve finansal piyasalardaki aksamalar derinleşebilir ve daha geniş, zincirleme bir kriz riskini artırabilir” değerlendirmesinde bulunuldu.
Yatırımcılar, riskli varlıklardan uzaklaşıyor
Belirsizliğin artmasıyla birlikte yatırımcıların riskli varlıklardan uzaklaştığına dikkat çekilen açıklamada, gelişmekte olan ülkelerin pay senetleri ve tahvillerinde satışların, gelişmiş ekonomilere kıyasla daha bariz olduğu kaydedildi.
Açıklamada, gelişmekte olan ülkelerin para ünitelerinin bedel kaybettiği ve bunun yakıt ile besin üzere ithal kalemleri daha değerli hale getirdiği vurgulandı.
