Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, katıldığı televizyon programında gündeme ait soruları yanıtladı.

Süregelen ABD-İsrail-İran savaşının dünyanın en kritik güç ve ticaret koridorlarından birinde cereyan ettiğinin altını çizen Şimşek, bu nedenle çatışmanın sırf bölge ülkeleri için değil, global iktisat için de ağır sonuçlar doğuracağını vurguladı.

Şimşek, burada en kıymetli sorunun savaşın ne kadar süreceği ve çatışmaların daha da yayılıp yayılmayacağı olduğunu kaydederek, “Kısa süreceğini düşünürsek, dünya iktisadı geçen sene 12 günlük İsrail ve İran Savaşı’na karşı büyük bir direnç göstermişti. Bahsettiğimiz bölge, global petrol tedarikinin neredeyse beşte birini karşılıyor. Tedarik zincirlerinde bir kırılma var. Petrol fiyatlarındaki yükseliş kalıcı olursa, önemli formda global enflasyonu olumsuz etkileyebilir. Şu ana kadar Brent petrol fiyatları, savaş öncesi cuma kapanışına nazaran yüzde 40’tan daha fazla artmış durumda. Mesela doğal gazdaki artış Avrupa’da yüzde 56’dan fazla. Jet yakıtındaki artış neredeyse yüzde yüze yakın. Hürmüz Körfezi, global ticaret ve global güç akışında çok kritik bir bölge. Ve o nedenle bu savaşın tesirleri çok güçlü bir formda hissedilmeye başlandı.” diye konuştu.

Hem Kızıldeniz hem de Hürmüz Körfezi’nde eş vakitli aksaklıklar yaşandığına dikkat çeken Şimşek, Asya’dan Avrupa’ya ve Avrupa’dan Asya’ya uzanan sevkiyatların müddetlerinin uzadığını söz etti.

Şimşek, global ticaret ve büyümenin de bu gelişmelerden olumsuz etkileneceğini vurgulayarak global piyasalarda risk iştahının gerilediğini aktardı.

Bir endişe ve riskten kaçınma olduğunun altını çizen Şimşek, “Şu anda finansal şartlar da sıkılaştı. Bu da olağan sermaye akışının tarafını değiştiriyor. Bilhassa gelişmekte olan ülkelerden yahut riskli alanlardan daha az riskli üzere algılanan bölgelere yahut alanlara fon akışı oluyor. Savaş uzarsa, global iktisat açısından önemli bir enflasyon, finansal şartlarda sıkılaşma ve büyümede yavaşlama riskinin yanı sıra global güç fiyatları ve tedarik zincirindeki kırılmalar uzun sürerse bir resesyon, bir stagflasyon riski de kelam konusu.” dedi.

“Savaşın tesirlerini sınırlamak için proaktif önlemler aldık”

Şimşek, çatışmaların başlamasının çabucak akabinde Finansal İstikrar Heyetini toplayarak ilgili kurumlarla senaryo tahlilleri yaptıklarını, hangi önlemlerin alınması gerektiği konusunu da netleştirdiklerini anlattı.

Piyasaların sağlıklı işlemesi ve bölgesel çatışmanın Türkiye iktisadına yansımalarını sınırlamak için birtakım önlemler aldıklarını belirten Şimşek, şöyle devam etti:

“Aldığımız proaktif önlemler sayesinde savaşın piyasalarımıza yansımasını sonlandırdık. Bölgede yer almamıza rağmen, bölgeyle direkt ilişkisi olmayan ülkeler bile büyük çaplı tesirlerle karşılaştı. Endonezya, Güney Kore ve Güney Afrika üzere ülkelerin borsalarındaki düşüş, savaşın başından bu yana yüzde 10 ve üzerinde seyrederken Türkiye’de bu oran yüzde 5,5 ile hudutlu kaldı. Önlemlerimize rağmen, çatışmanın yarattığı belirsizlik ortamında ikincil piyasadaki tahvil faizlerimiz ve risk primlerimiz yükseldi. Bunun temel nedeni açık: Biz de bölgedeyiz ve bu coğrafyada yaşanan gelişmelerden bağımsız kalmak mümkün değil. Petrol, doğal gaz ve petrokimya eser fiyatlarındaki artışın enflasyon üzerinde olumsuz tesir yaratma potansiyeline karşılık eşel taşınabilir sistemini devreye aldık. İran dahil bölgeye ihracatımız yaklaşık 30 milyar dolar, bölgeden ithalatımız ise yaklaşık 19 milyar dolar seviyesinde. Bölgeden gelen turist sayısı yaklaşık 10 milyon kişi, turizm geliri ise yaklaşık 10 milyar dolar civarında.”

Eşel taşınabilir sistemi

Şimşek, geçen yılki İsrail-İran Savaşı’nı anımsatarak, Hürmüz Körfezi’nin kapanması ve dünya güç ve emtia ticaretinin bu kadar büyük ölçekte etkilenmesinin Türkiye’de bir ölçü tesir yaratacağını söyledi.

Bu şoku şu ana kadar düzgün yönettiklerine dikkati çeken Şimşek, şu bilgileri paylaştı:

“Merkez Bankamızın aldığı önlemler var, bilhassa döviz ve TL likiditesini yönetmek üzere kıymetli adımlar attı. TL uzlaşmalı vadeli döviz satım süreçleri başlatıldı. Sermaye Piyasası Şuramız borsada, sermaye piyasalarında spekülatif hareketlere karşı değerli önlemler aldı, borsada açığa satışı süreksiz olarak yasakladık. Borsa İstanbul adımlar attı. Buyruk süreç yoğunluğunu düşürdük, böylelikle piyasadaki oynaklığı yani iniş çıkışları, dalga uzunluğunu azalttık. Bakanlık olarak eşel taşınabilir sistemine geçtik. Güç fiyatlarında önemli bir reaksiyon bekliyorduk. Körfez’in kapanması riskinin fiyatlara nasıl yansıyabileceğini oturduk değerlendirdik. Eşel taşınabilir sistemini uygulamasaydık, bugün prestijiyle örneğin Ankara’da mazotun litresi 83 lira 10 kuruş olacaktı. Petrol fiyatlarındaki bu yükselişle 83 lira 10 kuruş olacak olan mazot fiyatı, eşel taşınabilir sayesinde şu an 67 lira 10 kuruş. Akaryakıtta de bugün prestijiyle fiyat 62 lira 30 kuruş, halbuki biz bu eşel mobili devreye almasaydık 71 lira 11 kuruş olacaktı. Bunu niçin yaptık? Natürel ki vatandaşımıza yansımalarını sınırlamak istedik. Bunun süreksiz olduğuna inanıyoruz. Kalıcı olursa bu sürdürülebilir değil. Süreksiz olacağı varsayımıyla biz bu sistemi devreye aldık. Zira bunun bütçe tesiri çok büyük, bizim değerli bir gelir kalemimiz.”

“Bölgenin istikrar adalarından biriyiz”

Şimşek, uyguladıkları programla enflasyonu kalıcı biçimde aşağı çekmeyi hedeflediklerini, enflasyonu ülkü olarak yüzde 20’nin altına düşürmeyi istediklerini bildirdi.

Petrol şokunun süreksiz olarak dezenflasyon programını rayından çıkarma üzere bir riski olduğunu vurgulayan Şimşek, eşel mobille vatandaşın alım gücünün yanı sıra ihracatçının, üreticinin, esnafın rekabet gücünü de muhafazaya çalıştıklarını aktardı.

Savaşın kazananının olmayacağının altını çizen Şimşek, şunları kaydetti:

“Biz bölgemizde savaş istemiyoruz. Türkiye, bölgesinde şayet istikrar varsa, huzur varsa, barış varsa bölgesel olarak refaha yükselir. Hasebiyle yani şu anda yaşananlar bizi üzüyor. Bir an evvel de bu savaşın bitmesini ve bu bölgedeki kardeş ülkelerin fazla yıkımı olmadan bu krizi atlamalarını arzuluyoruz. Biz şu anda bölgenin istikrar adalarından biriyiz. Bölgemizde 20-30 yılda çok çatışma oldu fakat Cumhurbaşkanımızın liderliğinde bu çatışmaların dışında kaldık. Şunu anlatmaya çalışıyorum. Tedarik zincirlerindeki kırılmalar her kezinde global firmalara diyor ki, sizin çeşitlendirmeye gitmeniz lazım. Çeşitlendirmeye gideceklerse bence en kıymetli ülkelerden biri Türkiye’dir. Türkiye hem istikrarlı hem büyük bir iktisat ve bu manada bence kıymetli bir alternatif olarak ön plana çıkıyor.”

Dünyada birçok jeopolitik gerginlik olduğunu aktaran Şimşek, Türkiye’nin savunma endüstrisinin çok güçlü olduğuna dikkati çekti.

Şimşek, bir ülkenin savunma sanayii güçlüyse, dışa bağımlılığı azsa ve savunma endüstrisinde kıymetli bir atılım gerçekleştirmişse caydırıcılığının da arttığını belirterek, Türkiye’nin bu niteliklerin tamamını taşıdığını vurguladı.

Savunma endüstrisinde başarılı olan ülkelerin tıpkı vakitte sivil teknolojilerde de başarılı olabileceğini söz eden Şimşek, “Bugün şayet siz savunma endüstrisinde çok ileriyseniz, sıhhat teknolojilerinde, tarım teknolojilerinde, yenilenebilir güç teknolojilerinde, yani birçok alanda aslında bilhassa katma bedeli yüksek endüstriye geçişi de sağlayabiliyorsunuz. Bence bu da kıymetli bir faktör. Savunma endüstrinin güçlü olması bakımından Türkiye bölgesinde değerli bir aktör.” dedi.