ABD idaresi, Orta Doğu’da artan tansiyonun tesiriyle yükselen güç maliyetlerini sınırlamak için stratejik rezervlerin devreye alınmasından yaptırım esnekliklerine kadar çeşitli adımlar atarken, ülkede akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş sürüyor.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı operasyonlar ve Tahran’ın buna verdiği karşılık, global petrol arzına ait belirsizlikleri artırdı. Kritik geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar ile İran ve Körfez’deki güç tesislerinin amaç alınması, petrol fiyatlarında dalgalanmaya neden oldu.

Washington idaresi, global ölçekte yürütülen teşebbüslerle güç maliyetlerini düşürmeye çalışsa da, ham petrol fiyatları 100 doların üzerindeki seyrini korudu. Stratejik rezervlerin kullanımı ve yaptırımlarda esneklik üzere adımların tesiri, jeopolitik risklerin baskısı altında sonlu kaldı. Uzmanlar, fiyatların gerilemesi için en kritik ögenin dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın yine tam kapasiteyle işlemesi olduğunu belirtiyor.

Stratejik rezervler devreye alındı

ABD’nin piyasaya direkt müdahalesi Stratejik Petrol Rezervi üzerinden gerçekleşti. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi 32 ülkenin koordineli biçimde toplam 400 milyon varil petrol ve rafine eseri piyasaya sunma kararının modülü olarak, ABD Enerji Bakanlığı 11 Mart’ta 172 milyon varil petrolün rezervlerden bırakılacağını duyurdu. Bu atılım, ülke tarihindeki en büyük tahliye operasyonlarından biri olarak kayıtlara geçti.

Daha evvelki büyük rezerv kullanımı, Rusya-Ukrayna Savaşı sonrası fiyat artışları sırasında, eski ABD Başkanı Joe Biden döneminde gerçekleştirilmiş ve 2022’de 180 milyon varil petrol piyasaya verilmişti.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, rezervlerden sevkiyatın 20 Mart prestijiyle başladığını belirterek, günlük akışın 1 ila 1,5 milyon varil ortasında olmasının beklendiğini, toplam ölçünün ise yaklaşık 3 milyon varile ulaşabileceğini tabir etti.

Yaptırımlarda süreksiz esneklik

Washington idaresi, arz sıkışıklığını hafifletmek hedefiyle yaptırım kapsamındaki birtakım petrol süreçlerine süreksiz kolaylık sağladı. ABD Hazine Bakanlığı, 5 Mart’ta Hint rafinerilerinin Rus petrolü alımına müsaade veren 30 günlük bir muafiyet yayımladı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, bu adımın sadece denizde bekleyen petrolü kapsadığını vurgulayarak, “Bu süreksiz tedbir, İran’ın global enerjiyi rehin alma teşebbüsünün yol açtığı baskıyı hafifletecektir.” dedi.

12 Mart’ta denizde mahsur kalan Rus petrolüne yönelik alımlara müsaade verilirken, Venezuela’nın petrol bölümüne uygulanan kimi kısıtlamalar da gevşetildi. 20 Mart’ta ise denizde bekleyen İran petrolünün satışına hudutlu mühletle müsaade veren bir genel lisans yayımlandı.

Bessent, bu karara ait değerlendirmesinde, “Esasen, ‘Destansı Öfke Operasyonuna’ devam ederken, fiyatları düşük tutmak için İran’ın petrolünü Tahran’a karşı kullanacağız.” sözlerini kullandı. Bu müsaadenin sırf halihazırda taşınmakta olan petrolü kapsadığını belirten Bessent, yeni üretim yahut alımların bu kapsamda olmadığını söyledi.

Ayrıca 18 Mart’ta yayımlanan diğer bir genel lisansla, ABD’li şirketlere Venezuela’nın devlet petrol şirketi Petróleos de Venezuela S.A. (PdVSA) ve bağlı kuruluşlarıyla makul süreçler yapma imkânı tanındı. Bakanlık, bu adımın mevcut arzı artırarak global piyasayı destekleyeceğini bildirdi.

Arzı artırmaya yönelik ek adımlar

ABD idaresi, iç piyasadaki yakıt tedarikini hızlandırmak hedefiyle Jones Yasası’na 60 gün müddetle muafiyet getirdi. Bu düzenleme, ABD limanları ortasında nakliyatta yabancı gemilerin de kullanılabilmesine süreksiz olarak imkan sağladı.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, kararın, “ABD ordusu Destansı Öfke Operasyonu’nun gayelerini gerçekleştirmeye devam ederken petrol piyasasında yaşanan kısa vadeli aksaklıkları hafifletmeye yönelik” olduğunu söyledi.

Öte yandan, petrol ve güç eserlerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçişini teminat altına almak gayesiyle 6 Mart’ta Körfez’de savaş riskini de kapsayan 20 milyar dolarlık denizcilik reasürans planı devreye alındı.

Benzin fiyatları yükselişte

Tüm bu adımlara karşın petrol fiyatları yüksek düzeylerini koruyor. Brent petrol 100 doların üzerinde süreç görürken, Batı Teksas (WTI) çeşidi ham petrol yaklaşık 90 dolar düzeyinde bulunuyor.

Artan jeopolitik riskler ve bahar aylarında yükselen talep, ABD’de akaryakıt fiyatlarını üst çekmeye devam ediyor. Amerikan Otomobil Birliği (AAA) bilgilerine nazaran, 23 Mart prestijiyle olağan akaryakıtın ulusal ortalama fiyatı galon başına 3,96 dolar olarak kaydedildi. Bu sayı, bir ay evvel 2,94 dolar düzeyindeydi.

Benzin fiyatları aylık bazda yaklaşık 1 dolar artarken, yıllık artış yüzde 26,6’ya ulaştı. Eyaletler ortasında farklılık gösteren fiyatlar, California’da 5,8 dolara kadar yükselirken, Washington ve Hawaii’de de 5 doların üzerine çıktı.

Yükselen akaryakıt maliyetlerinin lojistik sarfiyatları artırarak besin ve temel tüketim eserlerinde fiyat baskısı oluşturmasından ve genel enflasyonu üst çekmesinden kaygı ediliyor.